Eerlijk is eerlijk: ik zie er altijd tegenop. Een uitstrijkje laten maken bij de huisarts is belangrijk. Dat weet ik. Maar comfortabel? Nee. Ontspannen? Ook niet echt. Misschien herken je dat wel. Juist daarom wilde ik meer vertellen over de mogelijkheid om zelf een uitstrijkje te maken. Want kan dat eigenlijk? Is het betrouwbaar? En hoe werkt zo’n test precies?
In dit artikel neem ik je mee in de praktische informatie van zelf een uitstrijkje maken, én deel ik mijn persoonlijke ervaring. Want hoe spannend het onderwerp ook kan zijn, het is vooral belangrijk dat we er gewoon open en nuchter over praten.
Waarom is een uitstrijkje belangrijk?
Een uitstrijkje wordt gedaan in het kader van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarbij wordt gekeken of er sprake is van het humaan papillomavirus (HPV). Dit virus kan veranderingen in de cellen van de baarmoederhals veroorzaken. Meestal ruimt je lichaam HPV zelf op, maar in sommige gevallen kan het op lange termijn leiden tot baarmoederhalskanker. Daarom is controle zo belangrijk. Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar ontvangen in Nederland automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek. Traditioneel gebeurt dit via een uitstrijkje bij de huisarts. Maar tegenwoordig is er ook een andere mogelijkheid tot zelf een uitstrijkje maken : de HPV zelftest.
Zelf een uitstrijkje maken: kan dat echt?
Ja, dat kan. Tegenwoordig kun je kiezen voor een thuistest waarbij je zelf een uitstrijkje maakt in plaats van naar de huisarts te gaan. Officieel wordt het vaak een HPV zelftest of zelftest baarmoederhalskanker genoemd.
Het principe is simpel. Je ontvangt een testkit thuis, neemt zelf vaginaal wat celmateriaal af met een speciaal borsteltje of wattenstaafje en stuurt dit terug naar het laboratorium. Daar wordt het materiaal onderzocht op de aanwezigheid van HPV.
Belangrijk om te weten: de zelftest controleert op HPV, niet direct op afwijkende cellen. Als HPV wordt aangetoond, volgt alsnog een uitstrijkje bij de huisarts om verder onderzoek te doen.
Waarom kiezen vrouwen ervoor om zelf een uitstrijkje te maken?
Er zijn verschillende redenen waarom vrouwen liever een uitstrijkje zelf afnemen. Voor sommigen speelt schaamte of spanning bij een lichamelijk onderzoek een grote rol. Anderen hebben misschien een minder prettige eerdere ervaring gehad of zijn bang dat het pijnlijk zal zijn. Ook praktische redenen tellen mee: het plannen van een afspraak bij de huisarts komt niet altijd goed uit. En dan is er nog het gevoel van controle: thuis, in je eigen vertrouwde omgeving, op een moment dat jij kiest, voelt voor veel vrouwen simpelweg rustiger en veiliger.
Voor mij persoonlijk speelt vooral dat ongemakkelijke gevoel mee. Het is niet dat ik mijn huisarts niet vertrouw, maar het blijft een kwetsbaar moment. Daarnaast was mijn allereerste uitstrijkje bij de huisarts geen succes. De mogelijkheid om zelf een uitstrijkje te maken geeft mij rust en en het is gewoon heel erg makkelijk.
Hoe werkt een HPV zelftest precies?
De procedure is gelukkig eenvoudig. Zo verloopt het meestal:
-
Je vraagt de HPV zelftest aan via het bevolkingsonderzoek of ontvangt informatie bij je uitnodiging.
-
De testkit wordt bij je thuisgestuurd.
-
Je leest de instructies rustig en zorgvuldig door voordat je begint.
-
Je brengt het borsteltje voorzichtig vaginaal in en draait het enkele seconden rond volgens de aanwijzingen.
-
Je plaatst het borsteltje daarna in het bijgeleverde buisje.
-
Je stuurt het materiaal terug in de retourenvelop naar het laboratorium.
Dat is alles. Simpel, duidelijk en gewoon bij jou thuis.
Het klinkt misschien spannend, maar in de praktijk valt het mee. Het voelt vergelijkbaar met het inbrengen van een tampon. En het grote voordeel: je doet het op je eigen moment, in je eigen tempo.
Is zelf een uitstrijkje maken betrouwbaar?
Dat is natuurlijk de belangrijkste vraag. Onderzoek laat zien dat de HPV zelftest betrouwbaar is voor het aantonen van HPV. De gevoeligheid is vergelijkbaar met de test die bij de huisarts wordt afgenomen.
Wel is het belangrijk om te beseffen dat de zelftest HPV detecteert. Wordt HPV gevonden, dan volgt alsnog een uitstrijkje bij de huisarts. Is er geen HPV, dan is verder onderzoek meestal niet nodig.
Voor veel vrouwen is dit een prettige tussenstap. Je verlaagt de drempel om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek.
Mijn ervaring met zelf een uitstrijkje maken
Toen ik de envelop opende, voelde ik toch even spanning. Doe ik dit wel goed? Is het echt zo simpel? Maar de instructies waren duidelijk en overzichtelijk.
Het moment zelf duurde letterlijk minder dan een minuut. Geen ongemakkelijke onderzoeksstoel, geen tijdsdruk. Gewoon thuis, in alle rust.
Wat mij vooral opviel was de controle die je zelf hebt. Je bepaalt zelf het moment. Je kunt rustig de tijd nemen. En: je voelt er bijna niets van.
De dagen daarna wachtte ik op de uitslag. Dat vond ik eerlijk gezegd spannender dan de afname zelf. Gelukkig was bij mij alles in orde.
Wanneer is een bezoek aan de huisarts verstandiger?
Hoewel het zelf een uitstrijkje maken laagdrempelig en praktisch is, zijn er situaties waarin het beter is om naar de huisarts te gaan. Bijvoorbeeld als je klachten hebt zoals bloedverlies tussen de menstruaties, of als je eerder afwijkende uitslagen hebt gehad. Ook tijdens een zwangerschap kan het verstandig zijn extra zekerheid te zoeken, net als wanneer de instructies van de zelftest niet helemaal duidelijk voor je zijn. De zelftest is bedoeld als laagdrempelig alternatief binnen het bevolkingsonderzoek, maar vervangt een bezoek aan de huisarts bij klachten of specifieke medische situaties niet.
Wat is het verschil tussen een HPV zelftest en een uitstrijkje bij de huisarts?
Het grootste verschil zit in wat er onderzocht wordt. Bij de huisarts wordt bijvoorbeeld celmateriaal afgenomen van de baarmoederhals. Er wordt gekeken naar HPV en bij een positieve uitslag kan direct verder worden onderzocht op celafwijkingen.
Bij een zelftest neem je vaginaal materiaal af en wordt alleen getest op HPV. Bij een positieve uitslag volgt alsnog een uitstrijkje. Toch is de stap om eerst een zelftest baarmoederhalskanker te doen voor veel vrouwen net dat zetje dat nodig is om überhaupt deel te nemen.
Is zelf een uitstrijkje maken pijnlijk?
In mijn ervaring: nee. Het voelt misschien wat onwennig, maar niet pijnlijk. Sterker nog: ik voelde er zelf bijna niets van. Het borsteltje is klein en flexibel. Het belangrijkste is dat je ontspannen bent. Doe het op een rustig moment. Niet gehaast. Dan zal je merken dat het heel gemakkelijk en snel is.
De voordelen van zelf een uitstrijkje maken
Een uitstrijkje zelf afnemen heeft meerdere voordelen. Je hebt meer privacy, ervaart minder spanning en hebt geen afspraak nodig bij de huisarts. Bovendien doe je het gewoon thuis, in je eigen vertrouwde omgeving, op een moment dat jou uitkomt. Voor vrouwen die jarenlang het bevolkingsonderzoek hebben overgeslagen vanwege angst of schaamte, kan dit echt het verschil maken en het een stuk laagdrempeliger maken om mee te doen.
Zijn er ook nadelen?
Eerlijk is eerlijk: er zijn ook een paar aandachtspunten bij het zelf een uitstrijkje maken. Zo moet je bij een positieve uitslag alsnog naar de huisarts voor vervolgonderzoek. Daarnaast twijfelen sommige vrouwen of ze de test wel correct hebben uitgevoerd, en je moet zelf de test aanvragen voordat je kunt starten. Ondanks deze punten wegen de voordelen voor mij persoonlijk veel zwaarder, waardoor het voor mij een fijne en laagdrempelige optie blijft.
Conclusie: zelf een uitstrijkje maken is een laagdrempelig alternatief
Voor vrouwen die opzien tegen een afspraak bij de huisarts, is de HPV zelftest een fijne en betrouwbare optie. Het maakt het mogelijk om een uitstrijkje zelf af te nemen in je eigen vertrouwde omgeving.
Voor mij persoonlijk voelt het rustiger en minder stressvol. En dat betekent dat ik het bevolkingsonderzoek niet langer uitstel. Dus zie jij er ook tegenop? Weet dan dat er een alternatief is. Een manier die je meer controle en gemak geeft.
Of je nu kiest voor een traditionele afspraak of voor een zelftest baarmoederhalskanker. Zorg goed voor jezelf! Dat is uiteindelijk waar het om draait.
Meer informatie over de HPV zelftest en het bevolkingsonderzoek vind je op de officiële RIVM-pagina.
Heb jij ervaring met zelf een uitstrijkje maken?
